СРАВНИТЕЛЬНЫЙ, КОЛЛЕКТИВНЫЙ ПОРТРЕТ ВЫСШИХ ПРЕДСТАВИТЕЛЬНЫХ ОРГАНОВ КАЗАХСТАНА 1938-2023 ГГ. (ПРОСОПОГРАФИЧЕСКИЙ АНАЛИЗ)

Бауыржан Шериязданов; Жанат МОМЫНҚҰЛОВ; Қуандық Какимов; Вели КОЧ

doi:10.52123/1994-2370-2026-1690

Авторлар

Бауыржан Шериязданов «Мемлекет тарихы институты» РММ
Жанат МОМЫНҚҰЛОВ Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетінің Халықаралық қатынастар факультеті «Саясаттану» кафедрасы, аға оқытушы
Қуандық Какимов ҚР ҒЖБМ Ғылым комитетінің Мемлекет тарихы институты
Вели КОЧ Мұғла Сыткы Кочман университеті, Әлеуметтік ғылымдар институты, Мемлекеттік басқару кафедрасы, PhD докторанты

DOI:

https://doi.org/10.52123/1994-2370-2026-1690

Кілт сөздер:

жоғарғы Кеңес, парламент Сенаты мен Мәжілісі, конституция, мәслихаттар, өкілетті және заң шығарушы орган, КОКП, Нұр-Отан, Amanat, сайлау

Аңдатпа

Мақаланың мақсаты 1938-2023 жылдардағы Қазақстанның жоғары өкілді жəне заң шығарушы органы депутаттарының сапалық құрамының өзгеруінің негізгі тенденцияларын анықтау болып табылады. Бұл тарихи дəуір үлкен хронологиялық кезеңді қамтитындықтан, оны екі кезеңге бөлу ұсынылды. Біріншісі – Кеңестік кезең – Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің қызметі, екіншісі – Тəуелсіз Қазақстан Парламентінің қызметі кезеңі.

Жоғарғы Кеңес депутаттарының партиялық, əлеуметтік-кəсіптік, этникалық, білімділік, гендерлік жəне жастық құрамына талдау жүргізілді, өзгеру динамикасын көрсетті жəне КОКП саясатының биліктің өкілді тармағы ретінде өкілеттіктерін толық жүзеге асыруына ықпалының байланыстары мен мысалдарын анықтады. Қазақстан мемлекеттілігінің дамуының кеңестік кезеңі формальды жəне нақты парламентаризмнің болмауымен сипатталды деген қорытынды жасалған.

Тəуелсіз Қазақстанның алқалы Парламентінің жоғары өкілді жəне заң шығарушы органының сапалық құрамын талдау Қазақстан Республикасы дамуының қысқа кезеңінде пікір плюрализмін ескере отырып, қоғамды демократияландыру, баламалы жəне бəсекелес сайлау үдерістерінің серпінді тенденциясын көрсеткендігі дəлəлденген.

Қорытындылай келе, мақалада қазіргі жағдайда Қазақстан Республикасының тұрақты дамуындағы өкілетті жəне заң шығарушы билік тармақтарының рөлі мен маңызы туралы түйіндер жасалады.

: 3

: 0

Авторлар өмірбаяны

Бауыржан Шериязданов, «Мемлекет тарихы институты» РММ

Бас ғылыми қызметкер

Жанат МОМЫНҚҰЛОВ, Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетінің Халықаралық қатынастар факультеті «Саясаттану» кафедрасы, аға оқытушы

Л. Н. Гумилев атындағы ЕҰУ халықаралық қатынастар факультетінің "Саясаттану" кафедрасының аға оқытушысы

Қуандық Какимов, ҚР ҒЖБМ Ғылым комитетінің Мемлекет тарихы институты

Ғылыми-ақпарат бөлімінің басшысы

Вели КОЧ, Мұғла Сыткы Кочман университеті, Әлеуметтік ғылымдар институты, Мемлекеттік басқару кафедрасы, PhD докторанты

Мугла Сыткы Кочман Университеті Мемлекеттік басқару факультетінің әлеуметтік ғылымдар институтының докторанты

Сілтемелер

REFERENCES

All-Russian Central Executive Committee; Council of People’s Commissars. (1920). Dekret ob obrazovanii Avtonomnoy Kirgizskoy Sotsialisticheskoy Sovetskoy Respubliki [Decree on the establishment of the Autonomous Kirghiz Soviet Socialist Republic]. Available at: http://docs.historyrussia.org/ru/nodes/21885 (Accessed: 3 December 2024).

Binder, M. A. (1959). Verkhovnyy Sovet Kazakhskoy SSR [The Supreme Soviet of the Kazakh SSR]. Alma-Ata: Kazakh State Publishing House.

Kemelbekova, A. A. (2019). Organizatsiya mestnoy vlasti v Kazakhstane v period 1917–1933 gg. (istoriko-pravovoy aspekt) [Organization of local government in Kazakhstan in 1917–1933 (historical and legal aspect)]. Yuridicheskaya nauka, (9), 12–17.

Konstitutsiya Kazakhskoy SSR. (1937). Konstitutsiya (Osnovnoy zakon) Kazakhskoy Sovetskoy Sotsialisticheskoy Respubliki [Constitution (Basic Law) of the Kazakh Soviet Socialist Republic]. Available at: https://www.verfassungen.net/su/vergleiche-stalinverfassungen.htm (Accessed: 13 December 2024).

Konstitutsiya Kazakhskoy SSR. (1978). Konstitutsiya (Osnovnoy zakon) Kazakhskoy Sovetskoy Sotsialisticheskoy Respubliki [Constitution (Basic Law) of the Kazakh Soviet Socialist Republic]. Vedomosti Verkhovnogo Soveta Kazakhskoy SSR, (18), 15–69.

Mironov, B. N. (2023). Kollektivnyi portret deputatov Verkhovnogo Soveta SSSR i soyuznykh respublik v 1938–1989 gg. [Collective portrait of deputies of the Supreme Soviet of the USSR and union republics in 1938–1989]. Noveyshaya istoriya Rossii, 13(1), 143–158.

Mironov, B. N. (2023). Kollektivnyi portret deputatov Verkhovnogo Soveta SSSR i soyuznykh respublik v 1938–1989 gg. [Collective portrait of deputies of the Supreme Soviet of the USSR and union republics in 1938–1989]. Sobytiya i lyudi. https://doi.org/10.21638/spbu24.2023.109

Mustafaev, N. (2022). Istoriya nezavisimogo Kazakhstana: parlamentarizm i mestnoye samoupravleniye [History of independent Kazakhstan: Parliamentarism and local self-government]. Almaty: Zhibek Zholy.

Naida, S. F. (1967). Sovety za 50 let [The Soviets over 50 years]. Moscow: Mysl.

Nurpeisov, E. K.; Auanasova, A. M. (2024). Transformatsiya izbiratel’noy sistemy v Respublike Kazakhstan [Transformation of the electoral system in the Republic of Kazakhstan]. Vestnik Instituta zakonodatel’stva i pravovoy informatsii RK, 1(76), 13–22.

Nurpeisov, K. N. (1987). Stanovlenie Sovetov v Kazakhstane (mart 1917 g. – iyun 1918 g.) [Formation of the Soviets in Kazakhstan (March 1917 – June 1918)]. Moscow: Nauchnoye izdaniye.

Russian State Archive of Socio-Political History (RGASPI). (n.d.). Fond 17, opis 25, delo 2, listy 3–4 [Archival materials]. Moscow.

Saulen, N. (2023). Institut parlamentarizma v kontekste konstitutsionnoy reformy Kazakhstana [The institution of parliamentarism in the context of constitutional reform in Kazakhstan]. Vestnik Moskovskogo universiteta. Seriya 11. Pravo, (2), 129–147.

Sapargaliyev, G. S.; Mukhamedzhanov, B. A.; Zhanuzakova, L.; Sakiyeva, R. (2000). Pravovyye problemy unitarizma v Respublike Kazakhstan [Legal problems of unitarism in the Republic of Kazakhstan]. Almaty: Zheti Zhargy.

Yumasheva, Yu. Yu. (2022). Prosopografiya: k voprosu o periodizatsii primeneniya metoda v istoricheskikh issledovaniyakh [Prosopography: On the issue of periodization of the method in historical research]. Istoricheskaya informatika, (1), Article 39. Available at: https://cyberleninka.ru/article/n/prosopografiya-k-voprosu-o-periodizatsii-primeneniya-metoda-v-istoricheskih-issledovaniyah (Accessed: 29 September 2025).

Zalesny, J.; Ostapovich, I. Yu. (2021). Konstitutsionalizm v Respublike Kazakhstan: genezis, osobennosti i perspektivy [Constitutionalism in the Republic of Kazakhstan: Genesis, features, and prospects]. Antinomii, 21(3), 125–147. https://doi.org/10.17506/26867206_2021_21_3_125

_2021_21_3_125