ҚАЗАҚСТАН, ШВЕЦИЯ ЖӘНЕ ГРУЗИЯДАҒЫ АДАМ ҚҰҚЫҚТАРЫ ЖӨНІНДЕГІ УӘКІЛ (ОМБУДСМЕН) ИНСТИТУТЫН САЛЫСТЫРМАЛЫ ЗЕРТТЕУ
DOI:
https://doi.org/10.52123/1994-2370-2026-1682Кілт сөздер:
Commissioner for Human Rights, Ombudsman, human rights, powers, complaintsАңдатпа
Адам құқықтары жөніндегі уәкіл (омбудсмен) институты мемлекеттік органдардың заңсыз әрекеттеріне немесе әрекетсіздігіне ден қоюдың негізгі тетіктерінің бірі бола отырып, азаматтарды соттан тыс қорғауды қамтамасыз етеді. Осы мақаланың мақсаты Қазақстан, Швеция және Грузия омбудсмендері қызметінің тәжірибесін салыстыру және осы институттың ұлттық моделін дамыту үшін шетелдік тәжірибені анықтау болып табылады. Қойылған мақсатқа жету үшін салыстырмалы-құқықтық талдау, нормативтік актілерді, омбудсмендердің ресми баяндамаларын және азаматтардың өтініштерінің статистикасын талдау пайдаланылды. Зерттеу нәтижелері негізгі функциялардың ұқсастығымен омбудсмендердің нақты әсері айтарлықтай өзгеретінін және мандат көлемімен, ықпал ету құралдарымен, парламенттік қатысу деңгейімен және қызметтің жариялылық дәрежесімен анықталатынын көрсетті. Жүргізілген талдау қорытындылары бойынша ұсынымдардың орындалуына парламенттік бақылауды дамытуды, жариялылық әлеуетін пайдалануды және конституциялық сотқа жүгіну жөніндегі өкілеттіктерді іске асыруды қоса алғанда, Қазақстандағы Адам құқықтары жөніндегі уәкілдің рөлін күшейту бойынша бірқатар ұсынымдар тұжырымдалды, бұл құқық қорғау қызметінің нәтижелілігін арттыруға мүмкіндік береді.
: 2
: 0
Сілтемелер
Akorda. (2023, August 29). The Head of State holds meeting with representatives of human rights protection system. https://www.akorda.kz/en/the-head-of-state-holds-meeting-with-representatives-of-human-rights-protection-system-2973326
Ashirbekova, A. B., Anayurt, O., & Abikenov, A. A. (2023). Institute of the ombudsman (Commissioner for Human Rights) as a mechanism of protection of human rights in the Republic Kazakhstan and Turkey. Habaršy. Zan̦ Seriâsy (Journal of Actual Problems of Jurisprudence), 108(4). https://doi.org/10.26577/JAPJ.2023.v108.i4.014
Batalli, M. (2015). Role of ombudsman institution over the administration. Academic Journal of Business, Administration, Law and Social Sciences, 1(3), 232–240. https://dx.doi.org/10.2139/ssrn.2699061
Commissioner for Human Rights in the Republic of Kazakhstan. (2024). Report for 2023 on the activities of the Human Rights Commissioner in the Republic of Kazakhstan. Ombudsman.kz. https://www.gov.kz/memleket/entities/ombudsman/documents/details/649896?lang=en
Commissioner for Human Rights in the Republic of Kazakhstan. (2025a). Report for 2024 on the activities of the Human Rights Commissioner in the Republic of Kazakhstan. Ombudsman.kz. https://www.gov.kz/memleket/entities/ombudsman/documents/details/825810?lang=en
Commissioner for Human Rights. (2025b). Opredelenie urovnya pravovogo prosveshcheniya naseleniya Kazakhstana: sotsiologicheskoe issledovanie [Determining the level of legal awareness of the population of Kazakhstan: A sociological study]. https://www.gov.kz/memleket/entities/ombudsman/documents/details/861694
Constitution of Georgia. (1995, August 24). Legislative Herald of Georgia (Matsne). https://matsne.gov.ge/en/document/view/30346
Constitution of the Republic of Kazakhstan. (1995, August 30). Adilet. https://adilet.zan.kz/eng/docs/K950001000_
Constitutional Law of the Republic of Kazakhstan No. 154-VII. (2022, November 5). On the Human Rights Commissioner in the Republic of Kazakhstan https://adilet.zan.kz/eng/docs/Z2200000154
Council of Europe, Commissioner for Human Rights. (2018, December 18). Paris Principles at 25: Strong national human rights institutions needed more than ever. https://www.coe.int/en/web/commissioner/-/paris-principles-at-25-strong-national-human-rights-institutions-needed-more-than-ever
Demina, E. P., & Sozaev, A. S. (2021). Organizatsiya deyatel'nosti i pravovoy status ombudsmenov v zarubezhnykh stranakh: na primere Shvetsii, Germanii i Anglii [Organization of activities and the legal status of ombudsmen in foreign countries: On the example of Sweden, Germany and England]. Evraziyskaya Advokatura, (6), 83–89.
Doğan, K. C. (2022). Georgia ombudsman: The aspects of structural institutional and functional. Journal of Public Administration, Finance and Law, (26), 95–98.
Dolan, N. J., & Bennett, C. J. (2018). What is an ombudsperson? Global diffusion, international standardization, and institutional diversification. Political Studies Review, 17(4), 370–390. https://doi.org/10.1177/1478929918807972
European Commission. (2023, November 8). Georgia 2023 report (SWD(2023) 697 final). https://enlargement.ec.europa.eu/system/files/2023-11/SWD_2023_697%20Georgia%20report.pdf#
Karamanukyan, D. T. (2011). Sovremennye zarubezhnye modeli instituta ombudsmena [Modern foreign models of the ombudsman institution]. Sibirskoe Yuridicheskoe Obozrenie, (15), 15–18. https://cyberleninka.ru/article/n/sovremennye-zarubezhnye-modeli-instituta-ombudsmena
Kochlamazashvili, M., & Glušac, L. (2024). The Public Defender (Ombudsman) of Georgia: Reaching those furthest behind by protecting conflict-affected populations. In The contribution of Ombuds institutions to Sustainable Development Goal 16 through security sector governance and reform (pp. 34–49). DCAF. https://www.dcaf.ch/sites/default/files/publications/documents/ContributionOmbuds%20toSDG16SSGR.pdf
Kumar, P., & Sharma, V. (2022). Ombudsman in Sweden and Denmark: A comparative study. Journal of Algebraic Statistics, 13(2), 527–537.
Law of the Republic of Kazakhstan No. 90-VII (2021, December 29). On the Human Rights Commissioner in the Republic of Kazakhstan https://adilet.zan.kz/rus/docs/Z2100000090#z3
Organic Law of Georgia No. 230-IIS. (1996, May 16). On the Public Defender of Georgia. https://ombudsman.ge/eng/erovnuli-kanonmdebloba
Parliamentary Ombudsmen. (n.d.-a). About JO. https://www.jo.se/en/about-jo/
Parliamentary Ombudsmen. (n.d.-b). Decisions. https://www.jo.se/en/decisions/
Parliamentary Ombudsmen. (2025). Annual Report 2024. https://www.jo.se/app/uploads/2025/04/annual-report-2024-webb.pdf
Presidential Decree No. 947. (2002, September 19). On establishment of a post of Human Rights Commissioner. Republic of Kazakhstan. https://adilet.zan.kz/eng/docs/U020000947_
Presidential Decree No. 948. (2022, June 30). O vnesenii izmenenii i dopolneniya v nekotorye ukazy Prezidenta Respubliki Kazakhstan [On introducing amendments and additions to certain decrees of the President of the Republic of Kazakhstan]. https://adilet.zan.kz/rus/docs/U2200000948
Public Defender of Georgia. (n.d.). Accreditation and international relations. Retrieved December 28, 2025, from https://ombudsman.ge/eng/mandati
Public Defender of Georgia. (2024a). Report of the Public Defender of Georgia on the situation of protection of human rights and freedoms in Georgia 2024. Ombudsman.ge. https://www.ombudsman.ge/res/docs/report2024.pdf
Public Defender of Georgia. (2024b, July 10). Constitutional Court grants Public Defender’s constitutional lawsuit against Tbilisi City Assembly. https://ombudsman.ge/eng/konstitutsiuri-sarchelebi/sakonstitutsio-sasmartlom-daakmaqofila-sakhalkho-damtsvelis-konstitutsiuri-sarcheli-tbilisis-munitsipalitetis-sakrebulos-tsinaaghmdeg
Rakitskaya, I. A. (2024). Gibridnaya model konstitutsionnogo kontrolya v Shvetsii [Hybrid model of constitutional review in Sweden]. Zhurnal Konstitutsionnogo Pravosudiya, (4), 15–19. https://lawinfo.ru/articles/8659/gibridnaya-model-konstitucionnogo-kontrolya-v-svecii
The Act with Instruction for the Parliamentary Ombudsmen No. 2023:499. (2023, June 29). Riksdagen. https://www.jo.se/en/about-jo/legal-basis/instructions/
The Instrument of Government. (1974, February 28). Riksdagen. https://www.jo.se/en/about-jo/legal-basis/instrument-of-government/
UNDP Kazakhstan. (2021, December 10). National preventive mechanism against torture and ill-treatment stepping up to the plate in protecting those in closed institutions. https://www.undp.org/kazakhstan/stories/national-preventive-mechanism-against-torture-and-ill-treatment-stepping-plate-protecting-those-closed-institutions
Venice Commission. (2019). Principles on the protection and promotion of the ombudsman institution ("The Venice Principles") (CDL-AD(2019)005). https://www.venice.coe.int/webforms/documents/?pdf=CDL-AD(2019)005-e
Venice Commission (2022). Compilation of Venice Commission opinions concerning the ombudsman institution (CDL-PI(2022)022). https://www.venice.coe.int/webforms/documents/?pdf=CDL-PI(2022)022-e
##submission.downloads##
Жарияланды
Дәйексөз келтіру үлгісі
Журналдың саны
Бөлім
Лицензия
Авторлық құқық (c) 2026 Туребек Жунтырбаев, Алия Масалимова, Aleksandras Patapas
Берілген жұмыс келесілерге сәйкес лицензияланады Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
